Eerlijke en volledige voorlichting is nodig

Comité Orgaandonatie Alert

Orgaandonatie na hartdood-verklaring


Andere benaming: Non-heartbeating donatie of DCD-donatie


De hartdood wordt vastgesteld wanneer er vijf minuten geen bloedsomloop (circulatie) meer is. Dan is de  circulatiestilstand onomkeerbaar, zo is de redenatie. Geen mens is echter werkelijk overleden op dat moment. De patiënt beschikt over levende en actieve hersenen 1. Een bewustzijn of resterend bewustzijn kan aanwezig zijn. De patiënt kan dan nog volledig herstellen. Natuurlijk is het bij het donatieproces geen doelstelling om te reanimeren maar de bewering dat de circulatiestilstand onomkeerbaar en permanent is,  klopt niet. Spontaan herstel van de hartslag komt voor na die vijf minuten, soms tot 33 minuten na het stilvallen van de hartslag 2.

Op 4 februari 2020 is het protocol voor het vaststellen van de dood op basis van deze vijf minuten in de Staatscourant gepubliceerd. De voorwaarden waaronder de dood wordt vastgesteld staan als volgt omschreven (citaat): “Vaststellen dat er een circulatiestilstand is. Bij voorkeur wordt dit vastgesteld – door (een) ter zake kundige waarnemer(s) – aan de hand van de afwezigheid van pulsaties in een correct functionerende arteriële lijn, of anders met behulp van gebruikelijke niet-invasieve methodes.” (bron: klik hier)

NB: Een arteriële lijn is een lijn die in de slagader wordt gebracht en via de hartslag de bloeddruk kan meten.


Omdat er geen zuurstofrijk bloed meer door het lichaam stroomt gaan de  organen snel achteruit. Na vijf minuten no-touch (gedurende deze periode wordt de donor voorbereid op de operatie, tijdens deze periode mogen er geen voorwerpen in het lichaam worden gestoken en mag de donor niet worden vervoerd)  wordt bij aankomst in de OK de bloedcirculatie weer hersteld. Daartoe wordt de  donor binnen 10 minuten aangesloten aan een membraan oxygenator (ECMO). De doorstroming naar de hersenen wordt zo goed mogelijk afgesloten door bijvoorbeeld ballonnetjes in de slagaderen te plaatsen 3. Indien de afsluiting niet volkomen is sijpelt er zuurstofrijk bloed



1 The International journal of Biothics “justifying Physician-Assited Death in Organ Donation:  (..) We agree with Rodriguez-Arias and colleagues (2011) that non-heart-beating donors have viable brain networks. This can also mediate nociception and awareness during organ procurement when general anesthesia is not administered to non-heart-beating donors (nociception is het vermogen om pijn waar te nemen).

2 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20228683

3 https://www.intechopen.com/online-first/normothermic-regional-perfusion-in-solid-organ-transplantation 

naar de hersenen wat enorme gevolgen voor de donor heeft omdat de hersenen niet kunnen afsterven. Dat dat gevaar bestaat bij gebruik van de ballonnen wordt onderkend  4.


Donatie op basis van de hartdood kan worden toegepast bij de volgende mensen:

  1. I.Patiënten bij wie een reanimatiepoging wordt gestart die vervolgens in het ziekenhuis wordt afgebroken omdat ze niet succesvol is. Deze patiëntengroep komt in aanmerking voor nierdonatie in ziekenhuizen die hiervoor organisatorisch zijn ingericht.

  2. II.Veelal patiënten met een ernstig neurologisch beeld,  die echter niet voldoen aan de criteria voor hersendood. Verdere behandeling van deze patiënten is zinloos medisch handelen.

  3. III.Patiënten waarbij de hersendood conform het hersendoodprotocol was vastgesteld en bij wie in de voorbereidingsprocedure voor de uitname-operatie toch nog een plotselinge hartstilstand is opgetreden.

  4. IV.Mensen die zichzelf als orgaandonor hebben aangemeld in samenhang met vrijwillige euthanasie.


Op dit moment worden in Nederland meer donaties op basis van de hartdood uitgevoerd dan op basis van de hersendood. De hartdood procedure gaat uitgebreid worden met het oogsten van het hart, dat werd tot nog toe niet in ons land gedaan. Harten werden alleen geoogst uit mensen die hersendood waren verklaard.


In Nederland is gekozen voor een no-touch periode van vijf minuten,  in Italië neemt men 20 minuten in acht, in Zwitserland tien minuten en in Australië slechts twee minuten 5. Er is geen sprake van hersendood na vijf minuten hartstilstand. Mogelijk beschikt de donor nog over een bewustzijn, er zijn mensen die na een succesvolle reanimatie precies kunnen vertellen wat er is gebeurd. Recentelijk verscheen een publicatie waaruit bleek dat bij een


Voor vervolg klik hier



4 https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/j.1365-2044.2011.06858.x After death is diagnosed, the patient is promptly transferred into the operating theatre for the transplant team to start the process of organ retrieval. Large cannulae may be sited and cold non‐blood preservation fluids circulated any time after death is diagnosed. Blood‐containing fluids, which could potentially restore cerebral perfusion or restart the heart in situ, should not be used unless the cerebral circulation and coronary arteries have been completely occluded  Exclusion of the cerebral circulation requires clamping of the aortic arch, as balloon occlusion catheters are not believed to be reliable enough.

5 http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1432-2277.2012.01437.x/full

Introductie  •  Hersendood  •  Hartdood  •  Operatie  •  Literatuur  •  Alerts   •  Nieuws  •  Meer info